1- با تشکر از حضور در این مصاحبه، لطفاً خودتان را معرفی کرده و سوابق علمی، پژوهشی، اجرایی و عملی خود و فعالیت‌های مرتبط با این پژوهش را بیان کنید:

 با سلام و تشکر از شما. اینجانب رضا همایونفر، دانشیار و عضو هیأت علمی انستیتو تحقیقات تغذیه‌ای و صنایع غذایی کشور وابسته به دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی تهران هستم. بیش از ۲۰ سال سابقه پژوهش در زمینه همه‌گیرشناسی تغذیه، بیماری‌های غیرواگیر و سندرم متابولیک دارم. از سال ۱۳۹۳ به عنوان مجری و همکار اصلی در مطالعه کوهورت فسا (تحت حمایت مرکز تحقیقات بیماری‌های غیرواگیر دانشگاه علوم پزشکی فسا) فعالیت می‌کنم. همچنین مسئولیت گروه پژوهشی تغذیه و سلامت در این انستیتو را بر عهده داشته و در تدوین چندین سند سیاستی تغذیه‌ای در کشور مشارکت داشته‌ام. در طرح حاضر، نقش من به عنوان نویسنده مسئول و هماهنگ‌کننده اصلی بین تیم‌های طراحی شاخص (در لوکزامبورگ) و تیم اعتبارسنجی (در ایران) بوده است.

 

2- دلیل اصلی شما برای انتخاب این طرح تحقیقاتی چه بود و چه کسانی در این پژوهش یاری دهنده شما بودند؟

 دلیل اصلی، فقدان ابزار بومی و استاندارد برای سنجش میزان غربی شدن رژیم غذایی در ایران بود. با وجود آمار بالای سندرم متابولیک و بیماری‌های قلبی-عروقی در کشور، نظام پایش تغذیه‌ای ما بیشتر بر دریافت مواد مغذی منفرد متمرکز است تا الگوهای غذایی. از سوی دیگر، شاخص‌های بین‌المللی موجود یا هزینه‌بر هستند یا با فرهنگ غذایی ایران سازگاری ندارند. افراد و گروه‌های یاری‌دهنده عبارت بودند از:

دکتر فرهاد وحید از انستیتو سلامت لوکزامبورگ (طراح اصلی WDI)

دکتر مجتبی فرجام از دانشگاه علوم پزشکی فسا (هماهنگ‌کننده کوهورت)

دکتر مطهره نواب (تحلیل داده‌ها) و جلال‌الدین میرزای رزاز (مرور سیستماتیک)

تیم کامل پرسشگران و کارشناسان تغذیه در کوهورت فسا (بیش از ۳۰ نفر)

همچنین حمایت مالی و معنوی انستیتو تحقیقات تغذیه‌ای و صنایع غذایی کشور و معاونت پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی.

3- پژوهش تان را معرفی کرده و با معرفی ویژگی‌ها و نوآوری‌های آن در خصوص موضوعات و محورهای آن شرح دهید: دکتر رضا همایونفر: این پژوهش از دو مطالعه مکمل تشکیل شده است:

طراحی و توسعه شاخص رژیم غذایی غربی‌شده (WDI) : با مرور نیمه‌نظام‌مند ۴۹۱ مقاله علمی، ۳۰ گروه غذایی بر اساس ارتباطشان با سندرم متابولیک و اجزای آن (دور کمر، قند خون، تری‌گلیسرید، فشار خون، HDL) وزن‌دهی شدند. اجزای نامطلوب شامل نوشیدنی‌های شیرین، غذاهای فرآوری‌شده، گوشت قرمز، سدیم و چربی‌های هیدروژنه (بیشترین ضرایب منفی) و اجزای محافظ شامل فیبر، ترکیبات گیاهی، ویتامین‌ها، مغزها، دانه‌ها و ماهی (بیشترین ضرایب مثبت) بودند.

اعتبارسنجی در جمعیت بزرگسال کوهورت فسا (۹۴۸۶ نفر): نشان دادیم نمره بالاتر WDI (پیروی کمتر از رژیم غربی‌شده) با کاهش معنادار شانس سندرم متابولیک و بهبود همه نشانگرهای متابولیک همراه است.

نوآوری‌ها:

اولین شاخص تخصصی برای اندازه‌گیری میزان غربی‌شدن رژیم غذایی در ایران.

قابلیت استفاده در نظام پایش تغذیه‌ای و مطالعات جمعیتی با هزینه کم.

شناسایی اجزای غذایی اولویت‌دار برای سیاست‌گذاری (مثل نوشیدنی‌های شیرین و غذاهای فرآوری‌شده).

تأیید ارتباط قوی با هر سه تعریف بین‌المللی سندرم متابولیک (WHO، IDF، ATPIII).

 

4- آیا این پژوهش به مرحله اجرا و بهره‌برداری رسیده است؟

 بله تا حدی. خود شاخص طراحی و اعتبارسنجی شده و نتایج آن در مجله معتبر علوم تغذیه و صنایع غذایی ایران منتشر گردیده است. در حال حاضر، مرحله اجرا به معنای ادغام WDI در نظام مراقبت اولیه هنوز به طور گسترده انجام نشده، اما توصیه‌های سیاستی آن به وزارت بهداشت و دفتر بهبود تغذیه جامعه ارائه شده است. یک نمونه از بهره‌برداری جزئی، استفاده از نسخه ساده‌شده WDI در دو مرکز جامع سلامت استان فارس (به عنوان پایلوت) برای غربالگری افراد پرخطر متابولیک است. همچنین فرم چک‌لیست تغذیه‌ای مبتنی بر WDI در حال طراحی برای استفاده پزشکان خانواده می‌باشد.

 

5- این طرح پژوهشی چه گره‌ای از مشکلات مردم باز خواهد کرد؟

مهمترین گره، شناسایی زودهنگام گرایش به الگوی غذایی ناسالم در سطح فردی و جمعی است. با استفاده از WDI:

مردم و کارشناسان تغذیه متوجه می‌شوند کدام بخش از رژیم غذایی آنها «غربی‌شده» است (مثلاً مصرف بالای نوشابه و فست‌فود).

در مراکز بهداشت، می‌توان افراد دارای نمره WDI پایین (یعنی رژیم بسیار غربی) را شناسایی و برایشان مشاوره غذایی هدفمند (کاهش سدیم، حذف چربی‌های هیدروژنه، افزایش فیبر) ارائه کرد.

در سطح کلان، سیاستگذاران می‌توانند محیط غذایی را تغییر دهند: مثلاً با مالیات بر نوشیدنی‌های شیرین، اصلاح برچسب‌گذاری، و حمایت از تولید غذاهای سنتی سالم. بنابراین به طور غیرمستقیم، این طرح به پیشگیری از چاقی، دیابت، فشارخون و سندرم متابولیک کمک کرده و بار مالی و درمانی این بیماری‌ها را بر مردم کاهش می‌دهد.

 

6- انتظار شما از مسئولین و متولیان امور پژوهشی در زمینه حمایت و یا توسعه فعالیت‌های مشابه چیست و چه راهکارهایی پیشنهاد می‌کنید؟

انتظار داریم:

ادغام WDI در نظام پایش ملی تغذیه (مانند پیمایش عوامل خطر بیماری‌های غیرواگیر) با حمایت وزارت بهداشت.

تخصیص بودجه برای آموزش کارشناسان تغذیه و پزشکان خانواده در استفاده از این شاخص.

حمایت از مطالعات اثربخشی مبتنی بر WDI (مثلاً تحقیقات مداخله‌ای برای کاهش نمره WDI در گروه‌های پرخطر).

همکاری بین‌بخشی بین وزارت بهداشت، سازمان غذا و دارو، و وزارت جهاد کشاورزی برای اصلاح محیط غذایی بر اساس اولویت‌های WDI.

راهکارهای مشخص:

الزام به درج نمره تقریبی غربی‌شدن (مشابه نشانگر Nutri-Score) روی برخی محصولات فرآوری‌شده.

ایجاد پایگاه داده ملی از نمرات WDI در استان‌های مختلف برای پایش گذار تغذیه‌ای.

حمایت از پایان‌نامه‌های تحصیلات تکمیلی با محوریت بومی‌سازی و ساده‌سازی WDI برای گروه‌های خاص (کودکان، سالمندان، زنان باردار).

 

7- اگر توضیح دیگری درخصوص برنامه‌های جاری، آینده و اهداف تان دارید در خاتمه این گفتگو بفرمایید:

 دکتر رضا همایونفر: در پایان، ضمن تشکر از شما، به چند برنامه جاری و آینده اشاره می‌کنم:

توسعه نسخه کوتاه WDI با ۱۰ ماده غذایی اصلی برای استفاده آسان در مراکز بهداشت روستایی.

طراحی اپلیکیشن موبایل محاسبه‌کننده نمره WDI برای عموم مردم (با قابلیت ثبت مواد مصرفی روزانه).

مطالعه کوهورتی جدید برای بررسی ارتباط WDI با حوادث قلبی-عروقی و مرگ و میر طی ۱۰ سال پیگیری.

همکاری با سازمان جهانی بهداشت برای تطبیق WDI در کشورهای خاورمیانه.

هدف نهایی ما این است که گذار تغذیه‌ای ناسالم در ایران متوقف شود و مردم با آگاهی بیشتر، الگوهای غذایی سنتی و سالم خود را بازیابند. امیدوارم با حمایت مسئولین، این ابزار به یکی از ارکان نظام مراقبت اولیه تبدیل گردد.

 

URL: http://nsft.sbmu.ac.ir/article-۱-۴۱۴۶-fa.html

 

لینک خبر نشست در سایت ترجمان دانش:

https://kte.fums.ac.ir/Zxkb