سری نشستهای خبری ترجمان دانش در سال 1404 با آقای دکتر رضا تبریزی
نشست خبری با موضوع ارتباط پارامترهای خواب با عملکرد کلیه: براساس یک آنالیز روی 9216 نفر از بزرگسلان کوهورت فسا
دومین نشست خبری ترجمان دانش دانشگاه علوم پزشکی فسا با هدف معرفی طرحهای پژوهشی خاتمهیافته در سال 1404 برگزار شد.
- با تشکر از حضور در این مصاحبه، لطفاً خودتان را معرفی کرده و سوابق علمی، پژوهشی، اجرایی و عملی خود و فعالیت های مرتبط با این پژوهش را بیان کنید:
اینجانب دکتر رضا تبریزی دانشیار اپیدمیولوژی و هیات علمی مرکز تحقیقات بیماریهای غیرواگیر دانشگاه علوم پزشکی هستم.
- دلیل اصلی شما برای انتخاب این طرح تحقیقاتی چه بود و چه کسانی در این پژوهش یاری دهنده شما بودند؟
مطالعات پیشین در مورد ارتباط بین پارامترهای خواب (مانند مدت، تأخیر، کارآمدی خواب و چرت روزانه) با عملکرد کلیه و خطر بیماری مزمن کلیوی (CKD) نتایج متناقضی داشتند. همچنین بسیاری از این مطالعات در جمعیتهای محدود یا با گروههای سنی خاص انجام شده بودند. بنابراین، نیاز به مطالعهای در جمعیت گستردهتر با دامنه سنی وسیعتر (۳۵ تا ۷۰ سال) احساس میشد تا بتوان ارتباط خطی و واقعی این پارامترها را با نرخ فیلتراسیون گلومرولی (eGFR) بررسی کرد. این مطالعه با هدف پر کردن این شکاف دانشی و ارائه شواهدی از جمعیت ایران (مطالعه کوهورت فسا) طراحی شد.
این طرح بصورت مشترک با واحد توسعه تحقیقات بالینی بیمارستان ولیعصر(عج) انجام شد.
- پژوهش تان را معرفی کرده و با معرفی ویژگی ها و نوآوری های آن در خصوص موضوعات و محورهای آن شرح دهید:
این یک مطالعه مقطعی (cross-sectional) بر روی دادههای اولیه ۹۲۱۶ فرد ۳۵ تا ۷۰ ساله از مطالعه کوهورت بزرگسالان فسا (FACS) است. هدف اصلی، بررسی ارتباط بین پارامترهای خواب (مدت، تأخیر، کارآمدی، چرت روزانه، شیفت شب، مصرف قرص خواب و...) با عملکرد کلیه بر اساس eGFR در جمعیت عمومی و همچنین در دو زیرگروه افراد مبتلا و غیرمبتلا به CKD بود.
نتایج نشان داد که مدت خواب کافی و کارامدی خواب به طور معنی دار باعث بهبود میزان GFR در جمعیت عمومی می شود. اما چرت های روزانه و تاخیر در خواب رفتن رابطه عسکی با میزان GFR داشتند. هر چند این نتایج در افراد سالم هم مشابه بود. اما در بیماران مبتلا به CKD این نتایج دیده نشد.
- ویژگیها و نوآوریها:
حجم نمونه بزرگ (۹۲۱۶ نفر) و استفاده از دادههای دقیق جمعیت روستایی ایران
استفاده از مدلسازی اماری با روش رگرسیون خطی بعد از تعدیل متغیرهای مخدوشگر متعدد شامل سن، جنس، شاخص توده بدنی، دیابت، فشارخون، بیماری قلبی، افسردگی، مصرف مواد، الکل، نمک و...
تحلیل جداگانه در افراد با و بدون CKD که نشان داد ارتباط خواب با عملکرد کلیه فقط در افراد بدون CKD معنادار است
- آیا این پژوهش به مرحله اجرا و بهره برداری رسیده است؟
بله، این پژوهش در ژورنال های بین الملی انتشار پیدا کرده است.
اگرچه خود مطالعه مقطعی است و مداخلهای در آن انجام نشده، اما نتایج آن میتواند مبنایی برای تدوین راهکارهای پیشگیرانه و طراحی مطالعات طولی یا کارآزمایی بالینی در آینده قرار گیرد. بنابراین، بهرهبرداری اصلی آن در سطح تولید دانش جدید و ارائه شواهد برای تغییر سبک زندگی(بهبود خواب) به منظور حفظ عملکرد کلیه است.
- این طرح پژوهشی چه گره ای از مشکلات مردم باز خواهد کرد؟
این پژوهش نشان میدهد که بهبود کیفیت و کمیت خواب (افزایش مدت خواب، کاهش زمان به خواب رفتن، افزایش کارآمدی خواب و کاهش چرت روزانه) میتواند به افزایش نرخ فیلتراسیون گلومرولی (eGFR) کمک کند، به ویژه در افرادی که هنوز به CKD مبتلا نشدهاند.به عبارت دیگر، این طرح گره زیر را باز میکند:
ارائه یک راهکار ساده، کمهزینه و در دسترس (اصلاح عادات خواب) برای حفظ سلامت کلیهها و پیشگیری از شروع یا پیشرفت بیماری مزمن کلیوی در جمعیت عمومی.
مردمی که در معرض خطر CKD هستند (مانند افراد دیابتی، فشارخونی، چاق یا مسن) میتوانند با رعایت بهداشت خواب، به طور بالقوه از کاهش عملکرد کلیه خود جلوگیری کنند. همچنین پزشکان میتوانند مشاوره خواب را به عنوان بخشی از برنامه مراقبتی بیماران مستعد CKD قرار دهند.
- انتظار شما از مسئولین و متولیان امور پژوهشی در زمینه حمایت و یا توسعه فعالیت های مشابه چیست و چه راهکارهایی پیشنهاد می کنید؟
.1 حمایت از مطالعات طولی و کارآزمایی بالینی: برای اثبات رابطه علی بین بهبود خواب و کاهش خطر CKD، نیاز به مطالعات پیگیری طولانیمدت و کارآزماییهای تصادفی کنترل شده است. مسئولین باید بودجه و امکانات چنین مطالعاتی را تأمین کنند.
۲. تجهیز مراکز تحقیقاتی به ابزارهای عینی سنجش خواب: مانند پلیسومنوگرافی و اکتیگرافی، زیرا در مطالعه حاضر از دادههای خودگزارشی استفاده شد که احتمال سوگیری دارد.
۳. ادغام غربالگری اختلالات خواب در برنامههای سلامت همگانی: به ویژه در جمعیتهای پرخطر (دیابت، فشارخون، چاقی) و در نظام شبکه بهداشت کشور.
۴. آموزش همگانی از طریق رسانهها و نظام مراقبتهای اولیه در مورد اهمیت بهداشت خواب برای سلامت کلیه.
۵. ایجاد پایگاه داده ملی خواب و کلیه با همکاری دانشگاههای علوم پزشکی برای انجام مطالعات دقیقتر.
۶. حمایت از پژوهشهای بینرشتهای بین متخصصان نفرولوژی، طب خواب و اپیدمیولوژی.
7- اگر توضیح دیگری درخصوص برنامه های جاری، آینده و اهداف تان دارید در خاتمه این گفتگو بفرمایید:
- انجام مطالعات طولی (longitudinal studies) بر روی همان جمعیت FACS برای بررسی اینکه آیا بهبود خواب میتواند از کاهش عملکرد کلیه در طول زمان جلوگیری کند.
- بررسی نقش اختلالات تنفسی خواب (مانند آپنه انسدادی) که در این مطالعه به دلیل کمبود داده بررسی نشد.
- اضافه کردن نشانگرهای زودهنگام آسیب کلیه مانند آلبومینوری یا پروتئینوری در مطالعات آتی برای تشخیص اختلال عملکرد کلیه در مراحل اولیه.
- هدف نهایی تیم، ارائه راهنمای بالینی مبتنی بر شواهد برای تجویز «بهبود خواب» به عنوان یک استراتژی پیشگیرانه در برابر CKD است.
در پایان، محققان تأکید دارند که اگرچه اندازه اثرات در این مطالعه از نظر بالینی کوچک به نظر میرسد، اما به دلیل ارتباط خطی و پایدار، حتی تغییرات جزئی در خواب میتواند در درازمدت و در سطح جمعیت، تأثیر قابل توجهی بر کاهش بروز مشکلات کلیوی داشته باشد.
DOI: https://doi.org/10.1007/s10157-025-02720-w
لینک خبر نشست در سایت ترجمان دانش:
