1.با تشکر از حضور در این مصاحبه، لطفا خودتان را معرفی کرده و سوابق علمی، پژوهشی، اجرایی و عملی خود و فعالیت های مرتبط با این پژوهش را بیان کنید:

اینجانب مجتبی فرجام استاد در رشته‌ی فارموکولوژی پزشکی با سابقه‌ی اجرایی معاونت تحقیقات و فناوری و محقق اصلی کوهورت پرشین فسا در دانشگاه علوم پزشکی فسا می باشم.

------------------------------------------------------------------------------------

2. دلیل اصلی شما برای انتخاب این طرح تحقیقاتی چه بود و چه کسانی در این پژوهش یاری دهنده شما بودند؟

مصرف بعضی از داروها هستند که بایستی بتوانند تعداد ضربان قلب را به حدی پایین بیاورد که فشار کاری قلب کم بشود و قلب در حالت آرامش بیشتری کار کند و خطر سکته‌های قلبی و آسیب‌های دراز مدت قلبی کاهش پیدا کند. این دسته از داروها را داروهای بتابلاکر می‌گویند. در مطالعه ی که در کوهورت فسا انجام گرفت می خواستیم نشان دهیم که  آیا داروهای بتابلاکر می توانند به حدی که ما می خواهیم ضربان قلب را کنترل کند و اگر چنین است کدام دسته از بتابلاکرها به حد کافی می توانند ضربان قلب را پایین بیاورند که ما ببینیم وضعیت درمان برای رسیدن به اهداف اصلی درمانی در منطقه چگونه است. کسانی که یاری دهنده ما در این پژوهش بودند گروهی از پژوهشگران از محققین جوان و فارغ التحصیلان دانشگاه علوم پزشکی فسا و همچنین گروهی از همکاران متخصصین قلب و البته پژوهشگران کوهورت و کسانی که نوار قلب و تعداد ضربان قلب را ثبت کردند و مطالعه جمعیتی بزرگ به نام کوهورت پرشین که البته مدیون زحمات تیم بزرگ کوهورت پرشین در تهران و البته این کار در فسا در جمعیت مردم ششده فسا هم صورت گرفته که لازم است از مردم ششده و پرسنل عزیزمان در معاونت تحقیقات و مرکز تحقیقات بیماری‌های غیرواگیر و نیز از همکاری دانشجوی قبل دانشگاه که هم اکنون محقق دانشگاه هاروارد می باشد تشکر کنیم.

--------------------------------------------------------------------------------------

3. پژوهش تان را معرفی کرده و با معرفی ویژگی ها و نوآوری های آن در خصوص موضوعات و محورهای آن شرح دهید:

پژوهش ما یک مطالعه‌ی جمعیتی است به صورت مقطعی در افراد شرکت کننده در کوهورت پرشین فسا صورت گرفته و به بررسی کاهش تعداد ضربان قلب در مبنای مصرف داروهای خاصی موسوم به داروهای مسدود کننده‌ی گیرنده‌ی بتا می‌پردازد. هدف ما این است که آیا این داروها توانسته‌اند به اهداف اولیه‌ی درمان یعنی کنترل ضربان قلب در جمعیت برسند یا نه.

این یک مطالعه فارماکولوژی جمعیتی است که نشان دهنده‌ی این خواهد بود که کیفیت درمان از لحاظ پاسخ‌دهی و تاثیرپذیری در جمعیت چگونه است تا نشان داده شود که در نهایت می‌توانند منجر به کاهش آسیب‌های قلبی و یا کاهش سکته‌های قلبی بشود یا خیر.  و آیا هدف اصلی این داروها که کاهش مرگ و میر در بیماران قلبی - عروقی محقق می شود یا خیر. 

مطالعه‌ی حاضر نشان داد که متاسفانه علی رغم تجویز وسیع و پرتعداد داروهای بتابلاکر شامل پراپونول، آتنولول، متوپرولول  و بیسوپرولول و ... هنوز اهداف درمانی مناسبی در جمعیت محقق نشده و به این ترتیب که ضربان قلب به مقدار کافی کنترل نشده، خطرات سکته های قلبی و سایر بیماری‌های قلبی و عروق به خاطر پرکاری قلب برطرف نشده و بنابراین انتظار نداریم که مصرف این داروها بتواند مرگ و میر را در دراز مدت در جامعه آنطور که شایسته و بایسته و مبتنی بر شواهد قبلی قابل پیش بینی است؛ پایین بیاورد و البته توجه کرد که این داروها هم زمان عوارض خود را ممکن است در برخی از بیماران به جا بگذارد بنابراین ما علی رغم تاثیرپذیری مناسبی که انتظار داشتیم از این داروها بر خلاف آنچه که در ادبیات علمی ندیدیم متاسفانه احتمال دارد عوارضی را هم بی‌دلیل به بیماران تحمیل کرده باشیم لذا بایستی یک تجدید نظر در مصرف این داروها از نظر بررسی علت عدم پاسخ‌دهی از جمله تنظیم دوز داروها و از جمله سایر دلایلی که ممکن است مانع پاسخ‌دهی مناسب شود انجام دهیم.

--------------------------------------------------------------------------------------

4. آیا این پژوهش به مرحله اجرا و بهره برداری رسیده است؟

این پژوهش اجرا شده است و اطلاعات و تفاسیر و نتایج آن در ژورنالی موسوم به اختلالات قلب و عروقی  BMC Cardiovascular Disorders  از موسسه Springer Nature در تاریخ 29/12/2025 این مقاله با عنوان " Suboptimal heart rate control despite betablocker use in coronary artery disease: evidence from the Fasa PERSIAN cohort" به چاپ رسیده است. برای بهره برداری از داده‌های آن ما باید جلسات آموزشی و اطلاع‌رسانی عمومی به پزشکان متخصص و سیاست گذاران بهداشت و درمان انجام گیرد و ترجمان دانش آن را در اختیار متخصصین داخلی، قلب و عروق و پزشکان عمومی و سایر پزشکان و مسئولین بهداشت و درمان قرار دهیم.  

--------------------------------------------------------------------------------------

5. این طرح پژوهشی چه گره ای از مشکلات مردم باز خواهد کرد؟

کنترل تعداد ضربان قلب از اهداف اصلی درمان با دسته‌های مختلف از داروها از جمله داروهای بتابلاکر است و اگر این اتفاق نیافتد انگار ما داریم عوارض داروها را به جمعیت تحمیل می‌کنیم در صورتی که منافع این داروها را نخواهیم دید لذا تعیین میزان اثرگذاری این داروها در یک جمعیت بزرگ می‌تواند راهگشای ما باشد که اولا پزشکان ما بتوانند دوز داروها را تنظیم کنند یا دلایلی را بررسی کنند که چرا داروها به مقدار کافی در جمعیت ماثر نیست و آن را برطرف کنند تا انشالله با مصرف این داروها که طبق مراجع علمی باید بتواند مرگ و میر را کم کند در دراز مدت بتواند در کاهش مرگ و میر ماثر باشند.

--------------------------------------------------------------------------------------

6. انتظار شما از مسئولین و متولیان امور پژوهشی در زمینه حمایت و یا توسعه فعالیت های مشابه چیست و چه راهکارهایی پیشنهاد می کنید؟

انتظار آن است که با ثبت دقیق مسائل مربوط به مصرف داروها چه از نظر تاثیر چه از نظر عوارض بتوانند در جمعیت و در سطح مقطع و دراز مدت بررسی کنند که آیا داروها توانسته اند به اهداف درمانی برسند و یا اینکه ایا داروها عوارضی بیش از آنچه در مراجع علمی وجود دارد ایجاد می کنند یا خیر که از این طریق بتوانند مصرف داروها را به صورت بومی در ایران تنظیم کنند و به پزشکان دستورالعمل های راهنمایی درمانی بهتری را ارائه بدهند و ثانیا بتوانند در مرزهای دانش با تولید اطلاعات مفیدی که تبدیل شود به پروتکل های درمانی وضعیت دارودرمانی برای رسیدن به اهداف اصلی بخصوص کاهش مرگ و میر ناشی از بیماری های قلب و عروق است بهبود ببخشد.

--------------------------------------------------------------------------------------

7. اگر توضیح دیگری درخصوص برنامه های جاری، آینده و اهدافتان دارید در خاتمه این گفتگو بفرمایید: 

به لحاظ تخصصی اولا بایستی که این مقاله به صورت کامل در شبکه‌های اجتماعی و ترجمان دانش در سایت‌ها و سامانه‌های خبری و متخصصین امر و انجمن‌های علمی از جمله قلب و انجمن های داخلی و سایرگروه‌ها و حتی سیاست گذاران سلامت معاونت درمانی، معاونت بهداشتی ارسال شود تا آنها در جریان نتایج قرارگیرند. و از طرف دیگر این کار باید ادامه پیدا کند به این مضمون که بتوانیم براساس روش‌های دقیق علمی که پایه‌ی آن حدس‌ها در شواهد به دست آمده از این مطالعه است دلایل عدم تاثیر مناسب این داروها براساس فاکتور تعداد ضربان قلب و تغییرات مناسب در نوار قلب که باید ایجاد شود تا بتواند به اهداف درمانی در این داروها که کاهش مرگ و میر به خاطر مرگ و میر و سکته‌های قلبی است برسیم.

 

فایل مقاله(PDF)

https://doi.org/10.1186/s12872-025-05467-0