1️⃣ لطفاً خودتان و سوابق مرتبط با این پژوهش را معرفی بفرمایید.

من دکتر مجتبی فرجام عضو هیأت علمی و پژوهشگر دانشگاه علوم پزشکی فاس هستم و تمرکز اصلی فعالیت‌های علمی‌ام بر بررسی  رابطه اعتیاد و ارتباط آن‌ها با بیماری‌های غیرواگیر مانند چاقی، دیابت و سندرم متابولیک است. این پژوهش با همکاری تیمی بین‌رشته‌ای، بین‌المللی و با استفاده از داده‌های کوهورت بزرگسالان فسا (Fasa Adult Cohort Study) انجام شده که یکی از مطالعات جمعیتی معتبر کشور در حوزه بیماری‌های مزمن محسوب می‌شود.

2️⃣ مسئله اصلی که این پژوهش به آن پرداخته چه بوده و چرا اهمیت داشت؟

 کبد چرب (NAFLD) شایع‌ترین بیماری مزمن کبدی در جهان است که درمان دارویی تأیید شده‌ای ندارد. با توجه به باورهای سنتی در آسیا مبنی بر اثرات مثبت تریاک بر قند و چربی خون، این پژوهش به دنبال پاسخ به این سوال بود که آیا اعتیاد به تریاک واقعاً می‌تواند خطر ابتلا به کبد چرب را کاهش دهد یا خیر.

3️⃣ این پژوهش را به زبان ساده معرفی کنید و نوآوری اصلی آن چه بوده است؟

این مطالعه برای اولین بار در سطح جهان به صورت طولی بررسی کرد که آیا افرادی که در یک دوره ۶ ساله معتاد به تریاک بوده‌اند، کمتر از سایرین به کبد چرب مبتلا شده‌اند یا خیر. نوآوری اصلی آن استفاده از تشخیص دقیق سونوگرافی در یک مطالعه جمعیتی برای بررسی این باور قدیمی بود.

4️⃣ مهم‌ترین یافته‌های این پژوهش چه بود؟

1. تعداد افراد معتاد به تریاک که به کبد چرب مبتلا شدند، کمتر از افراد غیرمعتاد بود (۳۱ مورد در برابر ۷۲ مورد در گروه کنترل).
2. اگرچه این تفاوت از نظر آماری کاملاً معنادار نبود، اما روند معکوس مشاهده شده و تفاوت معنادار در شدت (گرید) بیماری، فرضیه اثر محافظتی احتمالی را تقویت می‌کند.

 

5️⃣ آیا نتایج این پژوهش به مرحله کاربرد و بهره‌برداری رسیده است؟

خیر، این نتایج در مرحله فرضیه‌سازی است و به دلیل حجم نمونه کم، هنوز نمی‌توان از تریاک به عنوان درمان استفاده کرد. 

6️⃣ این پژوهش چه کمکی به حل مشکلات مردم یا نظام سلامت می‌کند؟

در صورت تأیید در مطالعات بزرگتر، می‌توان داروهای مشتق شده از اپیوئیدها را (بدون عوارض اعتیادآور) برای مدیریت همزمان درد مزمن و ریسک‌های متابولیک در بیماران خاص توسعه داد.

 7️⃣ مهم‌ترین توصیه شما به سیاست‌گذاران و متولیان چیست؟

 باید از مصرف خودسرانه تریاک به بهانه درمان کبد چرب جلوگیری کرد، اما لازم است بودجه‌های پژوهشی برای بررسی مسیرهای بیوشیمیایی اثرگذاری مشتقات اپیوئیدی بر کبد تخصیص یابد.

8️⃣ برنامه‌ها و مسیر آینده این خط پژوهشی چیست؟

انجام مطالعات با حجم نمونه بسیار بالاتر و کارآزمایی‌های بالینی با استفاده از مشتقات دارویی اپیوئیدی برای بررسی ایمنی و اثربخشی آن‌ها در مدیریت کبد چرب.

مسئله: آیا اعتیاد به تریاک از کبد چرب پیشگیری می‌کند؟

یافته کلیدی: روند ابتلای کمتر در معتادان مشاهده شد، اما هنوز قطعیت آماری ندارد. 

 کاربرد: پتانسیل تولید داروهای جدید از مشتقات اپیوئیدی. 

توصیه سیاستی: عدم تشویق به مصرف تریاک و تمرکز بر تحقیق روی مشتقات دارویی.

 ذی‌نفعان: محققان حوزه کبد، داروسازان و بیماران دچار درد مزمن و کبد چرب.